Ochrona obiektów budowlanych przed ogniem stanowi podstawowy wymóg techniczny stawiany przed osobami zarządzającymi nieruchomościami. Wśród systemów gaśniczych stałe urządzenia wodne cieszą się niesłabnącą popularnością ze względu na prostotę działania oraz bezpośrednią reakcję w miejscu powstania ognia. Zrozumienie specyfiki tych rozwiązań pozwala lepiej przygotować obiekt do odbioru technicznego oraz zoptymalizować koszty zabezpieczeń.

Instalacja tryskaczowa – co to jest i jak działa?

Wielu zarządców zastanawia się, czym właściwie jest instalacja tryskaczowa, co to jest za mechanizm i na czym polega jego przewaga. To samoczynny system gaśniczy złożony z sieci rur pod stałym ciśnieniem, zakończonych dyszami zwanymi tryskaczami, które reagują na wzrost temperatury.

Wbrew powszechnym wyobrażeniom zapłon materiału palnego nie powoduje otwarcia wszystkich zraszaczy w budynku naraz. Woda wypływa wyłącznie z dysz zlokalizowanych nad źródłem ciepła, gdzie pęka szklana ampułka termoczuła. Mechanizm ten minimalizuje straty materialne spowodowane zraszaniem powierzchni oddalonych od płomieni.

Tryskaczowa instalacja reaguje bez udziału człowieka, gasząc ogień w zarodku. Czyni ją to niezawodną w magazynach o wyższej kubaturze, gdzie pracownicy przebywają sporadycznie, a ładunek ogniowy bywa znaczny.

Rurociągi rozprowadzają wodę pod ciśnieniem wytwarzanym przez pompownię pożarową. W chwili pęknięcia ampułki woda uderza w deflektor, który rozbija strumień na drobne krople pokrywające palące się przedmioty oraz chłodzące przestrzeń wokół nich.

Instalacja tryskaczowa – kiedy jest wymagana według prawa budowlanego?

Instalacja tryskaczowa – kiedy staje się wymagana z mocy prawa? Aby odpowiedzieć na to pytanie, należy odwołać się do rozporządzenia w sprawie warunków technicznych oraz przepisów o ochronie przeciwpożarowej budynków. Przepisy nakładają obowiązek montażu w dużych domach handlowych, halach wystawowych, garażach podziemnych czy wybranych budynkach wysokościowych.

Polskie ustawodawstwo definiuje strefy pożarowe oraz dopuszczalne obciążenie ogniowe. Przekroczenie określonych limitów powierzchniowych bez zastosowania urządzeń gaśniczych uniemożliwia legalne oddanie obiektu do użytkowania. W przypadku wielkopowierzchniowych magazynów brak takich zabezpieczeń podnosi też koszty ubezpieczenia majątku.

Rzeczoznawcy do spraw zabezpieczeń pożarowych zwracają uwagę, że obecność zraszaczy pozwala na złagodzenie innych rygorów architektonicznych, chociażby powiększenie dopuszczalnej powierzchni strefy pożarowej czy wydłużenie dróg ewakuacyjnych.

Podstawowa norma dla instalacji tryskaczowych w Polsce

Wybór standardu technicznego to pierwszy krok przed przystąpieniem do kalkulacji hydraulicznych oraz trasowania rur w przestrzeni obiektu. W Polsce podstawowym dokumentem odniesienia jest norma dotycząca instalacji tryskaczowych oznaczona symbolem PN-EN 12845. Definiuje ona zasady doboru parametrów źródła wody, gęstości zraszania oraz rozmieszczenia dysz względem stropu i składowanego towaru.

Inżynierowie nierzadko sięgają również po standardy zagraniczne, zwłaszcza wytyczne amerykańskie NFPA 13 lub niemieckie VdS CEA 4001. Są one cenione przez międzynarodowe towarzystwa ubezpieczeniowe, które stawiają wymagania dotyczące redundancji pompowni oraz pojemności zbiorników retencyjnych.

Każdy z wymienionych standardów kategoryzuje zagrożenie pożarowe, dzieląc budynki na grupy małego, średniego i wysokiego ryzyka. Przypisanie do właściwej klasy decyduje o doborze średnic rur oraz wydajności pomp pożarowych.

Jakie są instalacje tryskaczowe i ich rodzaje?

W kwestii instalacji tryskaczowych, specjaliści wyróżniają kilka rodzajów. Podział opiera się głównie na medium wypełniającym rurociągi w stanie czuwania. Najbardziej rozpowszechnione są systemy mokre, w których rury nieustannie napełnione są wodą pod ciśnieniem, gotową do natychmiastowego wypływu po pęknięciu ampułki.

W obiektach narażonych na działanie temperatur ujemnych stosuje się instalacje suche. W tych układach rurociągi ponad zaworem kontrolno-alarmowym wypełnia sprężone powietrze bądź azot. Woda dociera do tryskacza dopiero po spadku ciśnienia gazu w wyniku otwarcia dyszy, chroniąc rury przed zamarzaniem oraz uszkodzeniem.

Istnieją ponadto systemy ze sterowaniem wstępnym (pre-action) oraz instalacje zalewowe. Poniższa tabela przedstawia charakterystykę tych rozwiązań pod kątem przeznaczenia:

Typ instalacji	Wypełnienie rur	Czas zadziałania	Typowe zastosowanie
Mokra	Woda pod ciśnieniem	Natychmiastowy	Hale ogrzewane, biura, galerie
Sucha	Sprężone powietrze/azot	Z opóźnieniem	Parkingi nieogrzewane, wiaty
Pre-action	Powietrze + detekcja dymu	Średni, dwustopniowy	Serwerownie, archiwa, muzea
Zalewowa	Otwarte dysze bez ampułek	Szybki, masowy wyrzut	Przemysł petrochemiczny, transformatory

Dobór odpowiedniej technologii zależy przede wszystkim od parametrów termicznych panujących w danym obiekcie oraz od wartości chronionego mienia. Zastosowanie nieprawidłowego wariantu grozi awariami w okresie zimowym lub zniszczeniem wyposażenia.

W jakich budynkach instalacje przeciwpożarowe tryskaczowe sprawdzają się najlepiej?

Instalacje przeciwpożarowe tryskaczowe znajdują najszersze zastosowanie w centrach logistycznych, wielopoziomowych parkingach podziemnych, zakładach produkcyjnych oraz obiektach użyteczności publicznej. Sprawdzają się one wszędzie tam, gdzie duża kubatura utrudnia manualne prowadzenie akcji gaśniczej przez straż pożarną.

Poniższa lista przedstawia najczęstsze przestrzenie, w których stosuje się automatyczne zraszanie:

• wysokie składy paletowe oraz regały w halach logistycznych;
• kondygnacje podziemne przeznaczone do parkowania samochodów;
• powierzchnie handlowe przekraczające wyznaczone normami limity metrażowe;
• obiekty hotelowe i szpitale z dużą liczbą osób o ograniczonej zdolności poruszania się;
• zakłady przetwórstwa tworzyw sztucznych i papieru.

Obecność zraszaczy ogranicza rozprzestrzenianie się płomieni wzdłuż regałów magazynowych, schładza dym oraz obniża temperaturę wewnątrz hali. Dzięki temu konstrukcja nośna budynku dłużej zachowuje stabilność statyczną podczas pożaru.

Jak przygotować instalację tryskaczową pod projekt?

Instalacja tryskaczowa to projekt inżynierski, wymagający obliczeń hydraulicznych, modelowania przepływów oraz skoordynowania tras z pozostałymi instalacjami sanitarnymi i elektrycznymi. Projektant musi uwzględnić geometrię dachu, obecność świetlików, układ kanałów wentylacyjnych oraz rozmieszczenie belek stropowych.

Pierwszym etapem prac jest analiza zagrożenia pożarowego. Określa się gęstość zraszania, powierzchnię działania oraz czas zasilania w wodę. Błędy popełnione na etapie koncepcyjnym mogą skutkować koniecznością przewymiarowania zbiornika zapasu wody lub powiększenia średnic rur magistralnych.

Współczesne podejście inżynierskie bazuje na technologii modelowania informacji o budynku (BIM). Umożliwia to wykrycie kolizji rurociągów gaśniczych z przewodami wentylacyjnymi jeszcze przed wejściem ekipy montażowej na plac budowy.

Na czym polega projektowanie instalacji tryskaczowej?

Projektowanie instalacji tryskaczowej obejmuje dobór pomp pożarowych, wyznaczenie trasy magistrali zasilających, ustalenie spadków rur w systemach suchych oraz precyzyjne rozmieszczenie głowic tryskaczowych na sufitach i wewnątrz regałów.

Wybór źródła zasilania w wodę

Źródło wody musi zagwarantować wymagany wydatek oraz ciśnienie przez określony czas, zwykle od 60 do 90 minut. W praktyce najczęściej buduje się dedykowany zbiornik przeciwpożarowy wraz ze stacją pomp, rzadziej korzysta się z bezpośredniego zasilania z sieci miejskiej z uwagi na wahania ciśnienia w wodociągach.

Obliczenia hydrauliczne

Obliczenia hydrauliczne pozwalają dobrać minimalne średnice przewodów rurowych zapewniające skuteczne gaszenie przy dopuszczalnych stratach ciśnienia wywołanych tarciem cieczy o ścianki rur. Przeliczeniu podlega najbardziej niekorzystnie położona powierzchnia obliczeniowa w całym budynku.

Rozmieszczenie tryskaczy pod dachem

Kolejny krok to rozplanowanie dysz w taki sposób, aby ich strefy zraszania nakładały się na siebie, eliminując martwe punkty. Odległość głowic od stropu musi spełniać kryteria normowe, zapobiegając opóźnionemu działaniu ampułek pod wpływem poduszki dymowej.

Jak przebiega wykonawstwo na budowie?

Gdy rzeczoznawca do spraw zabezpieczeń pożarowych u